Radicaal anders denken om
zorg beheersbaar en
betaalbaar te houden

Door Holger Wagenaar. Dit stuk is op 16 januari 2017 verschenen in het FD

Om ons zorgstelsel toekomstbestendig te maken, moeten we onze zorgconsumptie en zorgproductie duurzaam beperken. Daarvoor is een geïntegreerd zorgmodel nodig dat ook preventie beloont. Laten we leren van het praktijkvoorbeeld van Kaiser Permanente.

Het productiegedreven systeem van nu moedigt alle actoren in de zorgketen aan om een deelbelang na te jagen. Om te voldoen aan de ingebouwde prestatieprikkels moeten ziekenhuizen, care-instellingen, huisartsen, MSB’s, specialistische klinieken, apotheken, ambulante verzorgers, kortom, alle schakels in de keten van zorgverleners, elk afzonderlijk méér patiënten zien om maar méér verrichtingen te kunnen declareren. De zorgverzekeraars trachten dit maatschappelijk ongewenste effect te corrigeren, veelal door productieplafonds af te spreken en kwaliteitsbeslissingen te nemen. Maar zij laten zich daarbij vooral leiden door eigen commerciële belangen.

Dit najagen van eigenbelang door zorgaanbieders en zorgverzekeraars is begrijpelijk, want in het sinds de stelselherziening geldende systeem zijn geen incentives ingebouwd om de ontwikkeling van de zorgvraag duurzaam af te remmen en toekomstbestendig te maken. Evenmin wordt het voor ketenpartijen aantrekkelijk gemaakt om samen te voorkomen dat onnodige zorg wordt aangeboden en afgenomen.


Nu de verkiezingen naderen en alle politieke partijen het beheersbaar houden van de zorgkosten een prominente plaats hebben gegeven in hun verkiezingsprogramma’s, is het de hoogste tijd dat we ons realiseren dat we een radicaal andere denkrichting moeten inslaan om onze nog altijd kwalitatief hoogwaardige zorg in Nederland betaalbaar en beheersbaar te houden. Electoraal aantrekkelijke bijstellingen (zoals de afschaffing van het eigen risico) werken niet en leggen het probleem van de door de vergrijzing oplopende zorgkosten neer bij volgende generaties.

De volgende fase in het zorgdebat moet gaan over hoe we door een geïntegreerde ketenaanpak de zorgconsumptie en zorgproductie duurzaam kunnen beperken zonder concessies te (hoeven) doen aan de kwaliteit van en de toegang tot de zorg.

Hoe we dit binnen het bestaande stelsel kunnen verwezenlijken, leert ons het inspirerende voorbeeld van Kaiser Permanente. Deze Amerikaanse zorgaanbieder (zonder winstoogmerk) is qua omvang (Kaiser telt 38 ziekenhuizen, 630 care-instellingen, 19.000 medisch specialisten en 51.000 verpleegkundigen), omzet (60,7 miljard USD) en aantal aangesloten ‘leden’ (10,6 miljoen) goed vergelijkbaar met de Nederlandse zorgketen.

Kaiser onderscheidt zich door zijn ‘integrated health care delivery system’; zoveel mogelijk schakels van de cure- en careketens zijn onder hetzelfde coöperatieve dak samengebracht, inclusief een eigen verzekeringspoot. Het triple aim businessmodel is erop gericht om de patiëntervaring en de gezondheid van de ledenpopulatie aantoonbaar te verbeteren door preventie en intensieve begeleiding. Daarnaast probeert men door het zoveel mogelijk integreren van de zorgverlening de overall-kosten (en daarmee ook de premies voor de leden) zo laag mogelijk te houden.

Kaiser levert daarom een vorm van ‘levensloopzorg’; per lid wordt gekeken naar het verminderen van de gezondheidsrisico’s in de verschillende levensfasen. Bij alle zorgbeslissingen staat dit uitgangspunt centraal en van elk lid wordt online een gezondheidsprofiel bijgehouden. Een gezonde levensstijl wordt beloond met materiële (premiekorting) en immateriële incentives.

De zorgaanbieders van de groep worden gestimuleerd om maatwerkzorg te leveren in een zo efficiënt mogelijke setting en met kwaliteitsbehoud. Er zijn geen financiële productieprikkels. Alle medisch specialisten en verpleegkundigen hebben een vast inkomen en om de onafhankelijkheid van hun zorgbeslissingen te kunnen garanderen zijn ze in aparte juridische entiteiten ondergebracht.

De verzekeringspoot moet de ontwikkeling van de kostprijzen binnen de keten bewaken én samen met de zorgverleners actief naar mogelijkheden zoeken om de zorgconsumptie van de leden te verminderen door preventie, zorginnovatie en het uitbesteden van niet-complexe zorgtaken.

Dat het Kaiserconcept werkt blijkt wel uit het gegeven dat de premies de afgelopen jaren stabiel laag bleven, dat geen sprake is van onder- of overbehandeling, dat er nauwelijks ledenverloop is en het aantal Kaiserleden gestaag groeit, en dat de productiviteit van de op hun intrinsieke motivatie aangesproken Kaisermedewerkers niet verschilt van die in andere zorginstellingen. Daarmee geeft het geïntegreerde Kaisersysteem ook een antwoord op enkele van de belangrijke zorgvragen waar wij op het moment in Nederland mee worstelen.

Het bewijs dat een geïntegreerde aanpak ook in de Nederlandse situatie kan werken, ligt er al: de Bernhoven-casus. Dit ziekenhuis wendde een dreigend faillissement af door te focussen op het leveren van basale ziekenhuiszorg door zoveel mogelijk eenvoudiger zorgtaken aan ketenpartners over te laten. Sindsdien ontwikkelt Bernhoven zich (naast de cure-taken) meer en meer tot een ketenregisseur en promotor van preventie-initiatieven in Oost-Brabant. Zorgverzekeraars zeggen al op zoek te zijn naar meer van zulke ‘Bernhovenachtige’ ketenoplossingen.

Het is een eerste stap op weg naar het zorgintegratiemodel dat Kaiser Permanente tot een succes maakt en dat hoognodig ook in Nederland moet worden geïntroduceerd. Om ons zorgsysteem van binnenuit toekomstproof te maken.


Q&A met Mary Wilson van Kaiser Permanente

Tijdens het Performation event 2017 heeft Dr. Mary Wilson - Executive Medical Director en President bij Kaiser Permanente - ons deelgenoot gemaakt van de inspirerende missie en visie van Kaiser Permanente. De sessie leidde tot een stortvloed van vragen uit het publiek. Helaas konden niet alle vragen tijdens het event beantwoord worden. We zijn blij dat Dr. Wilson de tijd heeft genomen om een aantal van deze vragen per mail te beantwoorden.

Lees verder

Samen op zoek naar de win-win

Sinds de invoering van de integrale tarieven in de zorg is een constructieve samenwerking tussen ziekenhuisdirecties en medisch specialisten geen facultatieve optie meer. Met ingang van 1 januari 2015 moeten zij het bij de zorgverzekeraars gedeclareerde geld gezamenlijk verdelen naar ziekenhuisbudget en specialistenhonoraria. Transparantie en praten over (dezelfde!) cijfers liggen ten grondslag aan het maken van afspraken met elkaar. “Je moet samen op zoek naar de win-win.”

Lees verder

Keeping populations happy and well

Een ‘inspiring alternative’. Zo kondigde Holger Wagenaar, COO van Performation, vervolgens de keynotespreker van het event aan: Dr. Mary L. Wilson, executive medical director van The Southeast Permanente Medical Group. Dit is een onderdeel van Kaiser Permanente, de Amerikaanse zorgaanbieder die zich al zeventig jaar sterk maakt voor de hoogste kwaliteit zorg voor de best beschikbare prijs. Dr. Wilson gaf een inkijkje in het ‘integrated health care delivery system’ van het Amerikaanse zorgconsortium.

Lees verder